در جشن تجلیل از تولد سرور ما عیسی مسیح، به تعملات کریسمسی پاپهای پیشین مینگریم که حتی در دل رنج، امید نو میبخشند.
آمدئو لومنکو
کریسمس نماد شادی، نور و صلح است. تولد کودکی فقیری که در گلهای به دنیا آمد، حتی در دل جنگ، قحطی، بلا و حوادث تراژیک که تاریخ ملل، مردم و خانوادهها را تحت تأثیر قرار میدهند، جهان را روشن میسازد. پاپها ما را به استقبال و در آغوش کشیدن این کودک کوچک انسانی که در بیتالمقدس به دنیا آمد و به انسانیت رنجکنده آرامش میبخشد، دعوت میکنند.
پاپ پیوس دوازدهم و کسانی که بهعلت ملیت یا نژاد به مرگ محکوماند
لحظهای بهویژه تاریک و تراژیک – که بهویژه برای یهودیان اروپایی تجربه شد – در طول جنگ جهانی دوم رخ داد.
در تاریخ ۲۰ ژانویهٔ ۱۹۴۲، برخی از ارشدترین مقامات حزب نازی و دولت آلمان در ویلائی در حومهٔ برلین به نام وانزه جمع شدند تا دربارهٔ موضوعی که در صورتجلسهٔ آن کنفرانس «راهحل نهایی سؤال یهودی» نامیده میشد، بحث کنند.
کمتر از یک سال پس، در تاریخ ۲۴ دسامبر ۱۹۴۲، مطابق با سرمقالهای در نیویورک تایمز آن زمان، «صدای تنهایی» ای از میکروفنهای رادیوی واتیکان ارتفع شد که «از سکوت قاره فریاد میزد». این صدای پاپ پیوس دوازدهم بود که پیام رادیوییاش را در شب کریسمس پخش کرد.
پاپ امید داشت که «ستارهای که بر بالای غار بیتالمقدس میدرخشد» نور «آرامبخش و تشویقکننده» خود را بر «انسانیت رنجکنده» در جهانی که از وحشتهای جنگ پر شده، بپاشد.
در میان فجایع جنگ جهانی دوم، پاپ پیوس دوازدهم (پچلی) نیز تراژدیای را که در واژگان نازیها به «راهحل نهایی» معروف بود، محکوم کرد.
صدها هزاران نفر که بهدست خود تقصیر ندارند، گاهی فقط بهدلیل ملیت یا نژادشان، به مرگ یا بهتدریج زوال محکوم هستند.
پاپ ژان بیستوسوم و کودکان بیمار
انسانیت نه تنها با جنگ، بلکه با رنج و بیماری نیز شناخته میشود. در روز کریسمس ۱۹۵۸، بیمارستان کودکان بامبینو جِزو پذیرای پاپ ژان بیستوسوم شد. او اولین پاپی بود که از تپهٔ یانیکولوم صعود کرد تا به «بیمارستان خود» سر بزند.
در طول این بازدید، پدر مقدس به بیماران جوان سلام داد و آنها را برکت داد. در یکی از اتاقهای انتهایی، کودکی به پاپ گفت که نام او ایمانوئل است. «اینجاست»، پاپ ژان بیستوسوم گفت، «نامی که جوش امروز را خلاصه میکند. یعنی: خدا با ما.»
پاپ پل ششم و چالشهای کارگران
در ایتالیا، سال ۱۹۶۸ سالی بود که با تنشهای اجتماعی شدید در دنیای کارگری همراه شد. همان سال، پاپ پل ششم مراسم ماسی کریسمس را در میان کارگران برگزار کرد. پدر مقدس به شهر صنعتی تارانتو رفته تا شکافی ظاهری بین طبقه کارگر و کلیسا را درمان کند. صحنهٔ «صحنهٔ تولد» آن کریسمس، کارخانهٔ فولادسازی بود که روزنامهٔ روزانهٔ دولت مقدس، «L’Osservatore Romano»، آن را «طویلهٔ جدید عصر تکنولوژی» توصیف کرد.
در موعظهٔاش، پاپ پل ششم به کارگران فراخواند تا به «مسیح انجیل» بنگرند:
کارگران، گوش کنید: عیسی مسیح، مسیح، برای شماست. ما از دل با شما سخن میگوییم. میخواهیم چیزی بسیار ساده ولی پرمعنا بگوییم، و این است: برای ما دشوار است که با شما صحبت کنیم. دشوار است که خود را برای شما قابل درک کنیم. شاید همانطور که هستیم، شما را بهانداز کافی نهیم؟ حقیقت این است که گفتار برای ما پیچیده است. بهنظر میآید که زبانی مشترک بین ما و شما وجود ندارد. شما در دنیایی زندگی میکنید که برای ما، مردان کلیسا، بیگانه است. طرز فکر و کار شما بهشدت متفاوت از طرز فکر و کار کلیساست! ما به شما گفتیم، به شما خوشآمد گفتیم، که برادران و دوستان ما هستید: آیا این حقیقت دارد؟ چون ما همه اینواقعیت واضح را میدانیم: کار و دین، در دنیای مدرن ما، دو حوزهٔ جدا، مستقل و گاهی حتی در تضاد هستند. همیشه اینگونه نبوده است.
پاپ یوحنا پل دوم و اولین قدمهای بشریت به هزارهٔ سوم
تغییر تاریخی بشریت بین دو هزاره در تصویری که در حافظهٔ جمعی حک شده است، تجسید مییابد: باز کردن درب مقدس در تاریخ ۲۴ دسامبر ۱۹۹۹. در همان روز، پاپ یوحنا پل دوم بهنمادیک از آستانهٔ هزارهٔ سوم عبور کرد. در آن لحظه، زمان با صدای منحصربهفردی طنین انداز شد: «این نه تنها تجلیل از تولد نجاتدهنده است؛ بلکه آغاز موقر عید بزرگ است.»
انسانیت، که از زخمهای عمیق همچون جنگها و بیعدالتیها متاثر شده، به امید و به شخصی که نجاتبخش است چنگ میزند. پاپ یوحنا پل دوم گفت که هیچکس نباید از آغوش پدر بیرون بماند:
تو مسیح، پسر خدای زندهای! بر آستانهٔ هزارهٔ سوم، کلیسا تو را، پسر خدایی که برای پیروزی بر مرگ به جهان آمده، خوشآمد میگوید. کلیسا تو را خوشآمد میگوید و همراه تو میخواهد وارد هزارهٔ سوم شود. تو امید ما هستی. تنها تو کلمات زندگی ابدی را در اختیار داری… برای ما درگاهی باش که ما را به راز پدر هدایت کند. اجازه بده که هیچکس از آغوش رحمت و صلح تو بیرون نماند!
پاپ برنارد شانزدهم، مهاجران و ساختن فضایی برای خدا
انسانی وجود دارد که به دنبال آیندهای بهتر میگردد، از فقر و آزارگری فرار میکند. این افراد مردم مهاجر هستند. پس از سفری طولانی و دشوار از نصیره تا بیتالمقدس، یوسف و مریم مسیح را در یک طویله به دنیا آمدند، چون جایی برایشان در جای دیگر نبود. اگر مریم و یوسف بر در ما زدند، آیا جایگاهی برایشان خواهد بود؟
این سؤال، که توسط پاپ برنارد شانزدهم در مراسم مقدس ۲۴ دسامبر ۲۰۱۲ مطرح شد، تبدیل به یک فراخوان برای دعا میشود تا فضایی در دلهای ما برای خدا ایجاد شود و «او را نیز در افرادی که از طریق آنان خدا به ما سخن میگوید، بشناسیم: کودکان، رنجکشندگان، رهاشدهها، کسانی که کنار گذاشته شدهاند و فقرای این جهان».
سؤال اخلاقی بزرگ دربارهٔ رفتار ما نسبت به بیخانمانان، پناهندگان و مهاجران بُعدی عمیقتر میگیرد: آیا واقعاً برای خدا جایگاهی داریم وقتی که او میخواهد زیر سقف ما وارد شود؟ آیا برای او زمان و فضا داریم؟ ما زمانی که برای خدا وقت نداریم، این کار را آغاز میکنیم. هر چه سریعتر حرکت کنیم و ابزارهای صرفجویی در زمان کارآمدتر شوند، زمان کمتری خواهیم داشت. و خدا؟ سؤال دربارهٔ خدا هرگز اضطراری به نظر نمیرسد؛ زمان ما در حال حاضر کاملاً پر است.
فرانسیس و آوردن امید به جاهایی که از دست رفته است
عیسی برای ما، برای هر مرد و زن به دنیا آمد. او، پیش از همه، در میان بدبختی و در حاشیههای وجودی به دنیا آمد.
کریسمس ۲۰۲۴ با باز کردن درب مقدس و آغاز سال مقدس امید همراه شد. در مراسم کلیسایی در تجلیل از تولد پروردگار، پاپ فرانسیس به مسیحیان توصیه کرد تا خود را متعهد به تحول جهان کنند:
ما همه این هدیه و وظیفه را دریافت کردهایم که امید را به هر جایی که از دست رفته، به زندگیهای شکسته، به وعدههای نقضشده، به رویاهای خردهشده و به دلهای تحت فشار سختیها، بازگردانیم. ما مأموریم تا امید را به خستههایی که دیگر توان ادامه ندارند، به تنهاهای تحت فشار تلخی شکست، و به همهٔ کسانی که دل شکستهاند، برسانیم. امید را به روزهای بیپایان و خستهکنندهٔ زندانیان، به اقامتهای سرد و تاریک فقراء، و به تمام مکانهایی که توسط جنگ و خشونت تباه شدهاند، بیابیم. در آنجا امید بکاریم، بذر امید بکاریم.
پاپ لئو چهاردهم و کریسمس، جشن نور
زمان جشن تولد عیسی در حال نزدیک شدن است. در تاریخ ۲۴ دسامبر، پاپ لئو چهاردهم در مسیحی باسیلای سنت پیتر ریاست خواهد کرد. در تجلیل از تولد پروردگار، زخمهایی که بشر را آزار میدهند، بسیاریاند و هنوز دردناکاند. در سال ۲۰۲۰، در دورهای که با همهگیری شناخته میشد، اسقف رابرت پرووست که آن زمان اسقف چیکلایو و مدیر رسولی حوزهٔ کالائو در پرو بود، پیام تبریکی برای کریسمس فرستاد. این تبریک او در کانال یوتیوب دییوسه کالائو منتشر شد. وقتی هنوز پایان این دورهٔ پر از بیماری و کشتههای فراوان در چشمانداز نیست، اسقف آن زمان بر این نکته تأکید کرد که جشن امید میآید. کریسمس همیشه «جشنی از نور بر روی زمین» است، حتی در لحظاتی که بهنظر میرسد تاریکی حاکم است.