توسط Alec Hively
دانشمندان چینی طعم خوشمزهای به پروازهای فضایی افزودند؛ فر نوین بدونوزنی که به تازگی نصب شده، به فضانوردان ایستگاه فضایی تیانگونگ اجازه میدهد از تنوعی از خوراکیهای لذیذ بهرهمند شوند. این فر در یک ویدئوی ویروسی توسط مرکز فضانوردی چین به نمایش گذاشته شد؛ اعضای مأموریتهای شِنژو ۲۰ و شِنژو ۲۱ از بالمرغ و استیک سیاهفلفلی لذت بردند؛ چین بر این باور است که این طعم، حس خانه را برای فضانوردان خود در سفرهای طولانی به فضا میآورد. آشپزی در فضا بهطور سنتی چالشی دشوار بوده است؛ بهدلیل عدم وجود گرانش، حرارت نمیتوانست همانطور که در فرهای متعارف صعود میکند، جریان پیدا کند. فر تیانگونگ که شبیه یک دستگاه کوچک لباسشویی با درب جلو است اما عملکردی شبیه سرخکن هوای گرم دارد، با سینی بارگذاری درقدار مجهز شده تا غذا پیش از خوردن بهسرعت شناور نشود.
آژانسهای فضایی جهانی و شرکتهای خصوصی در تلاشند تا وسایل کاربردی و راهکارهای غذایی برای مرحلهٔ بعدی اکتشافات فضایی بسازند. در عین حال، اگرچه ناسا اولین فر بدونوزن را برای ایستگاه فضایی بینالمللی در سال ۲۰۲۰ توسعه داد، نسخهٔ آمریکایی پنج سال پس از آن، بهمرات کمتر از نسخهٔ چینی بود. این پیشرفتها ناشی از ارتقاء در زمینهٔ کاتالیز حرارتبالا، کنترل دما، جمعآوری باقیماندهها و فیلتراسیون چندلایه است.
با این پیشرفتهای فنآوری، دانشمندان میتوانند بهتر از پیشنویسهای فراوان مأموریتهای فضایی دولتی و خصوصی که در دههٔ آینده به ستارگان مینگرند، پشتیبانی کنند. چین در مسیر تبدیل شدن به رهبر جهانی اکتشافات فضایی است؛ چرا که میخواهد اولین کشوری باشد که فضانوردان را دوباره بر ماه بفرستد. و با وجود چالشهای ناشی از کاهش بودجه که آیندهٔ اکتشافات فضایی تحت رهبری ناسا را تهدید میکند، صنعت فضایی دو‑کاربردی پکن تمام توان خود را میگذارد تا هر فرصتی را برای بهدست آوردن رهبری جهانی در مسابقهٔ بزرگ فضایی آینده بهدست آورد.
آشپزی در گرانش صفر
از گذشته، آشپزی در گرانش صفر با چالشهای متعددی روبرو بوده است. بهدلیل عدم وجود گرانش، هوا گرم نمیتواند بالا برود، که تکنیکهای جریانگیری سنتی را عملاً غیرممکن میسازد. بنابراین رسیدن به دمای لازم برای پختن کیک یا سرخ کردن مرغ دشوار است. پیش از مدل جدید چین، نسخههای قبلی تنها میتوانستند به دمای ۱۰۰ درجهٔ سانتیگراد (۲۱۲ درجهٔ فارنهایت) برسند. در مقابل، مدل تازه میتواند تا ۱۹۰ درجهٔ سانتیگراد (۳۷۴ درجهٔ فارنهایت) گرم شود و بهطور چشمگیری ظرفیتهای خود را گسترش دهد. همچنین فر چین غذا را بهصورت یکنواختتری گرم میکند، چرا که عدم وجود گرانش موجب میشود هوا گرم در مدلهای قبلی ساکن بماند و بهطرز نابرابری جریان یابد.
مدل ناسا نیز از چندین مشکل مشابه رنج میبرد. این فر فضایی که شبیه یک مخزن سیلندری عایق بود، وسیلهای الکتریکی شبیه توستر با توان بالا بود. مهمترین نتیجهٔ این آزمایش این بود که پختن در فضا بسیار زمانبرتر از زمین است؛ یعنی برای پخت یک کلوچه بهتنهایی بیش از دو ساعت طول میکشید که تقریباً شش برابر زمان لازم برای روشهای زمینی است. به این ترتیب، آزمایش بسیاری از مشکلات دورهٔ آیندهٔ سرآشپزان فضایی را نشان داد؛ زمان طولانی پخت و قابلیتهای محدود، آشپزی در فضا را بهطور کلی غیرعملی میکرد. بهگزارشها، مدل چین بر پایهٔ این آزمایشها ساخته شده است. این فر تازه که داخل ایستگاه یکپارچه شده، فراتر از یک آزمایش موقت خواهد بود و برای ۵۰۰ بار استفاده تأیید شده است.
بهاندازه خوشطعم که بخواهید انگشتهایتان را لیس بزنید
اگرچه جزئیات فنی بهدقت بیان نشدهاند، بیانات عمومی به روزنامهٔ انگلیسیزبان چین، گلوبال تایمز، نگاهی به فر فوقالعادهٔ جدید تیانگونگ میاندازند. به گفتهٔ کانگ گوهوآ از جامعهٔ فضانوردی چین، فر فضایی «از ابتدا با در نظر گرفتن کامل سازگاری انرژی ایستگاه، توزیع یکنواخت حرارت و ایمنی طراحی شد. ما بر پایهٔ تجربههای پیشین ساختیم و بهینهسازی گستردهای انجام دادیم». پیشرفتهای فنی در کنترل دما و کاتالیز، فضانوردان را قادر ساخت تا بالمرغ خود را در تنها ۲۸ دقیقه سرخ کنند. چون این فر بدون روغن و چربی است، کاملاً بدون دود کار میکند و به تیانگونگ در رعایت استانداردهای سخت انتشار دود که برای حفظ اکوسیستمهای حساس ایستگاه ضروری است، کمک میکند. بهگزارشها، این فر بار قابل توجهی بر شبکهٔ برق ایستگاه تحمیل نمیکند؛ یکی دیگر از عوامل کلیدی برای قابلاستفادهتر شدن آشپزی در وزنبدونگرا برای مأموریتهای بلندمدت.
در حالی که ارتقای احتمالی رفاه فضانوردان قابل توجه است، اهمیت پیشرفتهای بدونوزن چین در چارچوب وسیعتر از مسابقه فضایی نوظهور بزرگتر است؛ چین میکوشد تا سرپرست اصلی اکتشافات فضایی بینالمللی شود. گزارشی از انجمن تجاری فضا در سپتامبر ۲۰۲۵ نشان داد که تواناییهای بیجینگ احتمالاً در دههٔ آینده پیشی تواناییهای واشنگتن خواهد گرفت. سرمایهگذاری چین در ایستگاههایی چون ایستگاه پژوهشی بینالمللی ماه، پروژهای صین‑روسی با حضور ۱۷ کشور و ۵۰ مؤسسه تحقیقاتی، بیجینگ را برای رهبری در همکاریهای فضایی آماده کرده است، همانطور که ایالات متحده قصد دارد ایستگاه فضایی بینالمللی را از مدار خارج کند. پیامدها عظیماند؛ دولتها و شرکتها بهطور همزمان به فضا روی میآورند تا از دفاع موشکی و ارتباطات ماهوارهای تا انرژی تجدیدپذیر و استخراج مواد نادر استفاده کنند. عامل کلیدی این مسابقه، توانایی اجرای مأموریتهای مستمر خواهد بود. با پیشرفتهایی همچون فرهای بدونوزن، چین ممکن است چنین ماموریتهایی را آسانتر از پیش فراهم کند.