دانشمندان چینی با افزودن یک چرخش خوشمزه به پروازهای فضایی، یک فر بیگرانشی تازه نصبشده را فراهم کردند که به فضانوردان ساکن ایستگاه فضایی تیانگونگ امکان میدهد از مجموعهای از لذتهای آشپزی بهرهمند شوند. این فر در یک ویدئوی ویروسی بهدست مرکز فضانوردان چین به نمایش درآمد؛ اعضای مأموریتهای شنتژو ۲۰ و شنتژو ۲۱ از بالهای مرغ و استیک فلفلی سیاه لذت بردند؛ امری که کشور بر این باور است برای فضانوردان خود طعم خانه را در سفرهای طولانی فضایی میآورد. پختوپز در فضا بهطور سنتی کار دشواری بوده است، چرا که عدم وجود گرانش تقریباً امکان بالا رفتن حرارت را همانطور که در فرهای همرفتی سنتی رخ میدهد، از بین میبرد. فر تیانگونگ که شبیه یک دستگاه لباسشویی کوچک با بارگذاری از جلو است اما عملکردی همانند سرخکن هوایی دارد، همراه با سینی بارگذاری قفسهای مجهز شده است تا غذا پیش از اینکه خورده شود، بهسرعت شناور نشود.
آژانسهای فضایی جهانی و شرکتهای خصوصی در تلاشاند تا وسایل و راهحلهای غذایی عملی را برای مرحله بعدی اکتشافات فضایی بسازند. در حالی که ناسا در سال ۲۰۲۰ اولین فر بیگرانشی را برای ایستگاه فضایی بینالمللی توسعه داد، نسخهٔ آمریکایی پنج سال پس از آن، نسبت به پیشرو چینی آن بسیار کمتوان بود. این پیشرفت ناشی از توسعههای جدید در کاتالیز دماهای بالا، کنترل حرارت، جمعآوری باقیماندهها و فیلترهای چندلایه است.
با این پیشرفتهای فناوری، دانشمندان میتوانند بهتر به هجوم مأموریتهای فضایی عمومی و خصوصی که قصد عبور از ستارگان را در دههٔ آینده دارند، پاسخ دهند. چین در مسیر تبدیل شدن به پیشرو جهانی در اکتشافات فضایی قرار دارد و هدف دارد اولین کشوری باشد که فضانوردان را دوباره بر روی ماه باز میگرداند. ضمن اینکه سلسلهای از کاهشهای بودجه تهدیدی برای آیندهٔ اکتشافات فضایی به رهبری ناسا محسوب میشود، صنعت فضایی دومنظورهٔ پکن هر مزیتی که بتواند در این رقابت عظیم فضایی بهدست آورد، بهرهبرداری میکند.
پختوپز در صفر گرانش
از گذشته، آشپزی در صفر گرانش با چالشهای متعددی مواجه بوده است. بهدلیل عدم وجود گرانش، هوای گرم نمیتواند بالا برود و این امر تکنیکهای همرفت سنتی را عملاً غیرممکن میسازد. بنابراین رسیدن به دماهای لازم برای پخت کیک یا برشتهکردن مرغ دشوار است. پیش از مدل جدید چین، نسخههای پیشین حداکثر تنها تا ۱۰۰ درجهٔ سلسیوس (۲۱۲ درجهٔ فارنهایت) میتوانستند گرم شوند. در مقابل، مدل جدید میتواند تا ۱۹۰ درجهٔ سلسیوس (۳۷۴ درجهٔ فارنهایت) دما را برساند که کاراییهای آن را بهطور چشمگیری گسترش میدهد. فر چین همچنین غذا را بهصورت یکنواختتر گرم میکند؛ چرا که در نبود گرانش، هوای گرم در مدلهای پیشین ساکن میماند و بهطور نامساوی گردش میکند.
مدل ناسا نیز از چندین مورد از این مشکلات رنج میبرد. این فر با همکاری شرکتهای نانوریکس و Zero G Kitchen ساخته شد و در سال ۲۰۲۰ وقتی پنج کلوچهٔ شکلاتی را پخت، مرزی نوین در آشپزی فضایی گشود. این دستگاهی استیلدار، استوانهای و عایقدار بود که بهعنوان یک توستر قدرتمند الکتریکی عمل میکرد. مهمترین نتیجهٔ این آزمایش این بود که پختن در فضا بسیار زمانبرتر از زمین است؛ بهطوری که برای پخت موفق یک کلوچه بیش از دو ساعت طول میکشید، حدود شش برابر زمان لازم برای دستورهای زمینی. بنابراین، این آزمایش بسیاری از مشکلاتی را که پیش روی آشپزان فضایی در عصر جدید قرار دارد، از جمله زمان طولانی پخت و عملکرد محدود، به تصویر کشید و نشان داد که آشپزی در فضا بهطور کلی عملیپذیر نیست. بهگزارشها، مدل چین بر پایه این آزمایشها ساخته شده است. این فر جدید که در ایستگاه یکپارچه شده، فراتر از یک آزمایش موقت بوده و برای ۵۰۰ بار استفاده گواهیدار است.
خوشمزه تا حدی که میخواهید انگشتهایتان را لیس بزنید
اگرچه جزئیات فنی بهدقت آورده نشدهاند، اظهارات عمومی به روزنامهٔ انگلیسیزبان چین، گلوبال تس، نگاهی به فر جدید ابر‑پذیری تیانگونگ میاندازند. به گفتهٔ کانگ گوهوا از انجمن فضانوردی چین، این فر فضایی «از ابتدا با در نظر گرفتن کامل سازگاری انرژی ایستگاه، توزیع یکنواخت حرارت و ایمنی طراحی شده است. ما بر پایه تجربههای قبلی ساختیم و بهطور گسترده بهینهسازی کردیم». پیشرفتهای فنی در کنترل دما و کاتالیز امکان پختن بالهای مرغ را در تنها ۲۸ دقیقه برای فضانوردان فراهم کرد. چون این فر بدون روغن و چربی است، کاملاً بدون دود عمل میکند و این به تیانگونگ کمک میکند تا استانداردهای سختگیرانهٔ انتشار دود را برای حفظ اکوسیستمهای حساس ایستگاه رعایت کند. طبق گزارشها، این فر بار زیادی بر شبکهٔ توان کشتی وارد نمیکند، که یکی دیگر از عوامل مهم برای قابلاستفادهبودن آشپزی در صفر گرانش در مأموریتهای طولانیمدت است.
در حالی که افزایش احتمالی رفاه فضانوردان قابلتوجه است، اهمیت پیشرفتهای صفر گرانشی چین در چارچوب گستردهتر رقابت نوظهور فضایی بزرگتر است؛ چین در پی تبدیل شدن به سرپرست اصلی اکتشافات فضایی بینالمللی است. گزارشی از فدراسیون تجاری فضایی در سپتامبر ۲۰۲۵ نشان داد که تواناییهای پکن احتمالاً در دههٔ آینده بر توانمندیهای واشنگتن پیشی میگیرد. سرمایهگذاری چین در ایستگاههایی چون ایستگاه تحقیقاتی بینالمللی ماه، پروژهای چینی‑روسی با مشارکت ۱۷ کشور و ۵۰ مؤسسه تحقیقاتی، باعث شده است که پکن برای رهبری همکاریهای فضایی آماده باشد، در حالی که ایالات متحده قصد دارد ایستگاه فضایی بینالمللی را از مدار خارج کند. پیامدهای این موضوع عظیم است؛ دولتها و شرکتها همگی بهسوی فضا مینگرند تا از دفاع موشکی و ارتباطات ماهوارهای تا انرژیهای تجدیدپذیر و استخراج مواد نادر استفاده کنند. یک عامل کلیدی در این رقابت، توانایی برپا کردن مأموریتهای مستمر است. با پیشرفتهای زندگیمانی مثل فرهای صفر گرانش، چین ممکن است این مأموریتها را آسانتر از گذشته کند.