دانشمندان چینی با افزودن یک لمس خوشمزه به پروازهای فضایی، با نصب یک فرنیکجا بدون گرانش جدید، به فضانوردان ساکن ایستگاه فضایی تیانگون این امکان را میدهند تا از انواع لذتهای آشپزی بهرهمند شوند. این فرنیکجا در یک ویدیوی ویروسی توسط مرکز فضانوردی چین به نمایش درآمد؛ اعضای مأموریتهای شِنژو ۲۰ و شِنژو ۲۱ از بالهای مرغ و استیک فلفل سیاه لذت بردند، امری که چین بر این باور است طعم خانه را به فضانوردان چینی در سفرهای طولانی فضایی میسپارد. آشپزی در فضا بهطور سنتی کاری دشوار بوده است، زیرا نبود گرانش باعث میشد حرارت بهصورت طبیعی مانند فرهای همرفتی بالا نرود. فرنیکجا تیانگون که شبیه یک دستگاه کوچک لباسشویی بارگذاری از جلو است اما عملکردی شبیه سرخکن هوایی دارد، دارای سینی بارگذاری در قفسهای است تا غذا پیش از خوردن بهدنبال شناور نشود.
سازمانهای فضایی جهانی و شرکتهای خصوصی در تلاشند تا ابزارهای عملی و راهکارهای غذایی برای مرحلهٔ بعدی اکتشافات فضایی جهانی فراهم کنند. در حالی که ناسا اولین فرنیکجا صفر گرانشی را برای ایستگاه فضایی بینالمللی در سال ۲۰۲۰ توسعه داد، نسخهٔ آمریکایی پنج سال پس از آن، نسبت به پیشنویس چینی بسیار کمقدرتتر بود. این پیشرفت نتیجهٔ دستاوردهای نوین در کاتالیز دماهای بالا، کنترل دما، جمعآوری باقیماندهها و فیلترهای چند لایه است.
با این پیشرفتهای فناوری، دانشمندان میتوانند بهتر از پیش به هجوم مأموریتهای فضایی عمومی و خصوصی که قرار است در دههٔ آینده به ستارگان سفر کنند، پاسخ دهند. چین در مسیر تبدیل شدن به رهبر جهانی اکتشافات فضایی است و قصد دارد اولین کشوری باشد که فضانوردان را دوباره بر ماه بگذارد. و با وجود فشارهای کاهش بودجه که آیندهٔ برنامههای فضایی تحت رهبری ناسا را تهدید میکند، صنعت فضایی دو منظورهٔ پکن هر مزیتی که به دست آورد میتواند برای تبدیل شدن به رهبر جهانی در مسابقهٔ بزرگ فضایی بعدی مفید باشد.
آشپزی در صفر گرانش
از منظر تاریخی، آشپزی در صفر گرانش با چندین چالش روبرو بوده است. بهدلیل عدم وجود گرانش، هوای گرم نمیتواند به سمت بالا حرکت کند و تکنیکهای همرفتی سنتی عملاً غیرممکن میشود. در نتیجه، رسیدن به دماهای لازم برای پختن کیک یا کباب کردن مرغ دشوار است. پیش از مدل جدید چین، نسخههای پیشین تنها میتوانستند به ۱۰۰ درجهٔ سانتیگراد (۲۱۲ درجهٔ فارنهایت) برسند. در مقابل، مدل جدید میتواند تا ۱۹۰ درجهٔ سانتیگراد (۳۷۴ درجهٔ فارنهایت) دما را تولید کند که قابلیتهای آن را بهطرز چشمگیری گسترش میدهد. فرنیکجا چین همچنین غذا را بهصورت یکنواختتری گرم میکند، زیرا عدم وجود گرانش باعث میشود هوای گرم در مدلهای پیشین ساکن بماند و بهصورت نامساوی گردش کند.
مدل ناسا نیز از برخی این مشکلات رنج میبرد. این فرنیکجا با همکاری NanoRacks و Zero G Kitchen ساخته شد و در سال ۲۰۲۰ هنگام پخت پنج کلوچهٔ شکلاتی، دستاورد جدیدی در زمینهٔ آشپزی فضایی رقم زد. این دستگاه که یک محفظهٔ استوانهای عایقدار بود، شبیه یک توستر پرقدرت الکتریکی عمل میکرد. بزرگترین نکتهٔ استخراجشده از این آزمایش این بود که پختن در فضا زمانبرتر بهمرات زیاد از زمین است؛ برای پخت یک کلوچه موفق بیش از دو ساعت زمان نیاز بود که تقریباً شش برابر زمان لازم برای پخت در زمین است. بنابراین، این آزمایش بسیاری از مشکلات عصر جدید سرآشپزان فضایی را نشان داد؛ زمان پخت طولانی و عملکرد محدود، آشپزی در فضا را بهطور عمدهای غیرعملی میکرد. مدل چین گفته میشود بر پایهٔ این آزمایشها ساخته شده است. این فر جدید که در ایستگاه یکپارچه شده، بیش از یک آزمایش موقتی است و برای ۵۰۰ بار استفاده گواهینامه دارد.
به حدی لذیذ که میخواهید لیس بزنید
اگرچه جزئیات فنی بهدقت منتشر نشدهاند، اما اظهارات عمومی به روزنامهٔ انگلیسیزبان چین، گلوبال تایمز، نگاهی به فرنیکجا فوقالعاده جدید تیانگون میاندازند. به گفتهٔ کانگ گوهوا از جامعه فضانوردی چین، این فر فضایی «از ابتدا با در نظر گرفتن کامل سازگاری انرژی ایستگاه، توزیع یکنواخت حرارت و ایمنی طراحی شده است. ما بر پایهٔ تجربههای قبلی کار کرده و بهطور گسترده بهینهسازی انجام دادیم». پیشرفتهای فنی در کنترل دما و کاتالیز به فضانوردان اجازه داد تا بالهای مرغ خود را تنها در ۲۸ دقیقه سرخ کنند. چون این فر بدون روغن و چربی است، کاملاً بدون دود عمل میکند و به تیانگون کمک میکند تا استانداردهای سخت انتشار دود که برای حفظ اکوسیستمهای حساس ایستگاه ضروری است، رعایت کند. گزارشها حاکی است که این فر بار قابلتوجهی بر شبکهٔ برق ایستگاه نخواهد گذاشت؛ این نیز یک عامل کلیدی برای قابلاستفادهتر شدن آشپزی بدون گرانش در مأموریتهای طولانیمدت است.
اگرچه ارتقای احتمالی سلامت فضانوردان قابلتوجه است، اما وزن پیشرفتهای صفرگرشی چین در چارچوب گستردهتر مسابقهٔ نوظهور فضایی، که چین میکوشد به سرپرست اصلی اکتشافات فضایی بینالمللی تبدیل شود، بزرگتر است. گزارش فدراسیون تجاری فضا در سپتامبر ۲۰۲۵ نشان داد که توانمندیهای پکن احتمالاً در طول دههٔ آینده بر توانمندیهای واشنگتن پیشی میگیرد. سرمایهگذاری چین در ایستگاههایی همچون ایستگاه تحقیقاتی بینالمللی ماه، پروژهٔ چینی‑روسی با مشارکت ۱۷ کشور و ۵۰ مؤسسه پژوهشی، بستر را برای رهبری در همکاریهای فضایی فراهم کرده است، در حالی که ایالات متحده بهسوی خروج ایستگاه فضایی بینالمللی از مدار پیش میرود. این پیامدها عظیماند؛ دولتها و شرکتها به سمت فضا برای همه چیزها، از دفاع موشکی و ارتباطات ماهوارهای تا انرژیهای تجدیدپذیر و استخراج مواد نادر، رو میآورند. عامل کلیدی در این مسابقه توانایی سازماندهی مأموریتهای پایدار است. با پیشرفتهایی همچون فرنیکجاهای صفرگرانشی، چین میتواند این مأموریتها را آسانتر از پیش کند.