در این زمان از تاریخ، ستارهشناسان و مهندسانی که با تماشای فیلمهای «Deep Impact» و «Armageddon» – دو فیلم دربارهٔ توان تخریبی برخوردهای شهابسنگی – بزرگ شدهاند، احتمالاً در سازمانهای فضایی در موقعیتهای نسبتاً بالایی قرار دارند. فیلم «Don’t Look Up» نیز نگاه مدرنتری، هرچند تاریکتر (یا شاید واقعگرایانهتر) به این موضوع که ممکن است چه اتفاقی در صورت یافتن یک شهابسنگ «کشتهکننده» در مسیر برخورد به زمین رخ دهد، ارائه میدهد. تا کنون، واقعیت هرگز هنر را در زمینهٔ یکی از فاجعهبارترین حوادث تاریخ بشر تقلید نکرده است، اما اکثر علاقهمندان به فضا توافق دارند که برای چنین رویدادی باید آمادگی داشته باشند. یک مقالهٔ جدید، که بهصورت پیشچاپ در arXiv موجود است، توسط مکسیم دووژل از مرکز هماهنگی اشیای نزدیک به زمین (NEO) آژانس فضایی اروپا (ESA) و همکارانش، به بررسی یک تمرین خشک (dry run) میپردازد که حدود یک سال پیش با کشف شهابسنگ 2024 YR4 رخ داد.
این مقاله فرایندهای کشف، طبقهبندی، تشدید، واکنش علمی و در نهایت کاهش تهدید را که شهابسنگ در طی چند ماه طی کرد، بهتفصیل شرح میدهد. در حالی که سامانهٔ هشدار زودهنگام شهابسنگ تا حد زیادی طبق برنامه کار کرد، مرور این اولین سناریوی مشابه برای این نوع شهابسنگ ارزشمند است؛ چرا که مطمئناً این آخرین مورد نخواهد بود.
شهابسنگ 2024 YR4 از اوایل ژانویهٔ 2025 در خبرهای روز قرار گرفت، هرچند که در تاریخ ۲۷ دسامبر توسط سرویس ATLAS کشف شد. در طول ماه بعدی، مشاهدات افزایشی شانس برخورد را افزایش دادند، برخلاف ۹۹٫۹٪ دیگر شهابسنگهای تازهٔ کشفشده که چنین رفتاری نداشتند.
فریزر دربارهٔ چگونگی یافتن شهابسنگهای کشنده بحث میکند.
یکی از جنبههای کلیدی این مقاله، بحث دربارهٔ مقیاس تورینو است. این مقیاس که در سال ۱۹۹۵ توسط دکتر ریچارد بینزل از MIT ایجاد شد و سپس در ژوئن ۱۹۹۹ در یک کنفرانس در تورینو (تورین) ایتالیا بهروزرسانی شد، بهصراحت برای طبقهبندی تهدیدهای برخورد شهابسنگی به یکی از یازده دسته طراحی شده است. مهم این است که هر دسته بر پایهٔ ارزیابی ریسک شامل احتمال وقوع برخورد و همچنین خسارات احتمالی آن پایهگذاری میشود. دستهها بهصورت زیر هستند:
مقیاس 0 (سفید) – خطر ندارد – شهابسنگ یا ما را از دست میدهد یا در جو میسوزد. مقیاس 1 (سبز) – عادی – جایی که بیشتر شهابسنگها هنگام کشف اولیه طبقهبندی میشوند. احتمال برخورد «بهطور بسیار کم» است و معمولاً طی چند روز به مقیاس 0 کاهش مییابد. مقیاس 2 (زرد) – نیازمند توجه – معمولاً شامل عبور «نزدیک» اما غیر تهدیدکننده است و احتمال برخورد بسیار کم است. این حالت نسبتاً نادر است. مقیاس 3 (نارنجی) – نگرانکننده – این شهابسنگها شانس بیش از ۱٪ برای برخورد به زمین و ایجاد تخریب «محلی» دارند. مثالی مناسب میتواند حادثهٔ توسکوگا در اوایل قرن بیستم باشد. این همان سطحی است که شهابسنگ 2024 YR4 در نهایت به آن رسید. مقیاس 4 (نارنجی) – تهدیدکننده – همچنان شانس بیش از ۱٪ دارند، اما تخریب «منطقهای» بهجای محلی ایجاد میکنند. مقیاس 5‑7 (قرمز) – تهدیدکننده – «تهدید معقول» برای تخریب منطقهای تا جهانی. هیچ شهابسنگی تاکنون در این سطح قرار نگرفته است. مقیاس 8‑10 (قرمز) – برخورد قطعی – در این سطح، ستارهشناسان مطمئنند که شهابسنگ به زمین خواهد رسید؛ هر شماره مقیاس صرفاً میزان تخریبی که در صورت برخورد ایجاد میکند، را افزایش میدهد.
در ۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۵، شهابسنگ 2024 YR4 بهصورت رسمی در مقیاس تورینو سطح ۳ را دریافت کرد و سرانجام در ۱۸ فوریه با احتمال برخورد ۳٫۱٪ بهدست آمد و اولین شهابسنگی شد که به این سطح رسیدهاست. شایان ذکر است که از نظر فنی این بالاترین رتبهٔ ممکن در مقیاس نبود – این شایستگی به شهابسنگ اپوفیس میرسد که بهصورت مشهور در سال ۲۰۰۴ به سطح ۴ در مقیاس تورینو رسید. در واقع، اپوفیس هرگز نمیتوانست بهعنوان سطح ۳ در مقیاس تورینو طبقهبندی شود، زیرا اندازهٔ بزرگتری داشت که تخریب «منطقهای» بهجای محلی ایجاد میکرد – اما همچنین باید توجه کرد که سطح تهدید برای اپوفیس بسیار سریعتر کاهش یافت نسبت به شهابسنگ 2024 YR4.
بخش دوم دفاع سیارهای جلوگیری از شهابسنگها است، همانطور که فریزر در اینجا مطرح میکند.
حتی رتبهٔ مقیاس ۳ بهقدر کافی بود تا اولین هشدار رسمی شبکهٔ بینالمللی هشدار شهابسنگی (International Asteroid Warning Network) را فعال کند – شبکهای که در زمان کشف اپوفیس در سال ۲۰۰۴ وجود نداشت و پس از انفجار شهابسنگ چلیابینسک در سال ۲۰۱۳، در سال ۲۰۱۴ شکل گرفت. پس از رسیدن به این سطح بالا در مقیاس، بحث دربارهٔ 2024 YR4 از صرفاً جمعآوری دادههای علمی به بررسی گستردهتر تهدیدی برای بخشهای بزرگی از بشر تبدیل شد.
سیستم دقیقاً همانطور که انتظار میرفت کار کرد – جلب توجه کرد. بیتردید توجه عمومی و حتی برخی تصمیمگیرندگان سیاسی به آن معطوف شد. اما شاید مهمتر این بود که توجه ستارهشناسان بیشتری را به خود جلب کرد. این علاقهمندی بیشتر، منابع اضافی بههمراه داشت، از جمله زمان «اختیاری مدیر» (Director’s Discretionary Time) بر روی برخی از قدرتمندترین تلسکوپهای جهان.
با جهش نورهای این تلسکوپها، از جمله سرویس آسمان کاتالینا، گرن تلسکوپی کاناریاس و تلسکوپ بسیار بزرگ (VLT)، به سوی تهدید محتمل، این شهابسنگ کمتر تهدیدآمیز بهنظر میرسید. تا اوایل مارس، این ابزارهای عظیم بسیاری از ویژگیهای کلیدی شهابسنگ را شناسایی کردند؛ مانند چرخش و طبقهبندی آن. این شهابسنگ بسیار سریعتر از شهابسنگهای «تودهای» معمول میچرخید؛ دورهٔ چرخشی آن تنها ۱۹٫۵ دقیقه بود. همچنین بهعنوان شهابسنگی از نوع Sq یا K طبقهبندی شد، هرچند که هنوز برخی اختلافات دربارهٔ این نکته وجود دارد، چرا که بازتابی (آلبیدو) آن بسته به پلتفرم مشاهداتی مورد استفاده متفاوت بهنظر میرسید.
این وضوح نهایی یک ویژگی حیاتی خواهد بود؛ زیرا اگرچه تهدید برخورد به زمین کاهش یافت، اما تهدید برخورد به ماه در طول مشاهدات این سال افزایش یافته است. در حال حاضر، شهابسنگ 2024 YR4 شانس تقریباً ۴٪ برای برخورد به ماه در سال ۲۰۳۲ دارد که میتواند باعث تخریب گستردهٔ ماهوارههای مداری اطراف زمین بهدلیل ابر آشغال آن شود. بنابراین، کار جامعهٔ دفاع سیارهای هنوز به پایان نرسیده است – اما تاکنون بهدرستی همانطور که انتظار میرفت عمل میکند. روزی واقعاً به این نیاز خواهد بود که واکنش بینالمللی به یک شهابسنگ تهدیدآمیز بهسرعت آغاز شود – و امیدواریم این واکنش بهتر از آنچه در فیلمها نشان داده میشود باشد.
بیشتر بخوانید:
ماکسیم دووژل و همکاران – توصیف واکنش سریع شهابسنگ نزدیک به زمین 2024 YR4 در حین هشدار مقیاس 3 تورینو
UT – به یاد شهابسنگی که قرار نیست به زمین برخورد کند؟ میتوانیم مأموری برای کاوش آن ارسال کنیم!
UT – وب شهابسنگ 2024 YR4 را اسکن میکند؛ عرض آن ۶۰ متر است
UT – بله، احتمال برخورد شهابسنگ به زمین دو برابر شده است. نه، لازم نیست نگران شوید.