پژوهشگران افشا میکنند که چهار سن – ۹، ۳۲، ۶۶ و ۸۳ سال – نقاط عطفی هستند که در آن توسعهٔ حیاتی مغز رخ میدهد.
نوشته ایدنا محمد و خبرگزاریها
یک مطالعهٔ جدید نشان داد که دورهٔ نوجوانی میتواند تا ۳۲ سالگی ادامه یابد، چرا که انسانها در سنین تقریباً ۹، ۳۲، ۶۶ و ۸۳ سال، چهار نقطهٔ عطف عمده در توسعهٔ مغز را تجربه میکنند.
این مطالعه که در روز سهشنبه در مجله Nature Communications منتشر شد، نزدیک به ۴۰۰۰ اسکن از مغز شرکتکنندگان با رده سنی حداکثر ۹۰ سال را بررسی کرد.
پژوهشگران با بهکارگیری این دادهها نقشهٔ توسعهٔ مغز را ترسیم کردند و کشف کردند که انسانها پنج «فاز مغز» را میگذرانند و درون این فازها، چهار نقطه عطف مهم زندگی در طول رشد، بلوغ و پیری رخ میدهد.
بهطور مهمی، آنها دریافتند که تنها تا سن ۳۲ سال است که شخصیت و هوش انسانی پس از تغییرات دورهٔ ابتدایی نوجوانی به «سطح ثابت» میرسند و پایدار میشوند.
پنج فاز چیست؟
طبق مطالعه، توسعه و پیری مغز در پنج فاز جداگانه پیش میروند:
- کودکی – از تولد تا ۹ سالگی
- نوجوانی – از ۹ تا ۳۲ سالگی
- بزرگسالی – از ۳۲ تا ۶۶ سالگی
- پیری نوین – از ۶۶ تا ۸۳ سالگی
- پیری پیشرفته – از ۸۳ سالگی به بعد
مغز چه زمانی از یک فاز به فاز دیگر منتقل میشود؟
همانطور که مغز به محیطها و شرایط جدید بین تولد و پیری سازگار میشود، پژوهشگران دریافتند که چهار سن – ۹، ۳۲، ۶۶ و ۸۳ – مهمترین نقاط عطف در توسعهٔ مغز هستند.
این انتقالها با تحولاتی همچون بلوغ، تثبیت شخصیت، «بازسازماندهی» و کاهش عملکردها شناخته میشوند.
بهطور دقیق، اینها به شرح زیر هستند:
کودکی – از تولد تا نُه سالگی
در این دوره، مادهٔ خاکستری و مادهٔ سفیدی مغز بهسرعت رشد میکنند.
به گزارش اطلاعات ارائهشده توسط مؤسسه پزشکی جانز هاپکینز ایالات متحده، در حالی که مادهٔ خاکستری عمدتاً پردازش و تفسیر اطلاعات را بر عهده دارد، مادهٔ سفید این اطلاعات را به بخشهای دیگر سیستم عصبی منتقل میکند.
جانز هاپکینز میگوید: «در مغز، مادهٔ خاکستری به بخش تاریک و بیرونی اشاره دارد، در حالی که مادهٔ سفید به لایهٔ روشن و داخلی زیرین اشاره میکند. در نخاع، این ترتیب برعکس است: مادهٔ سفید در لایهٔ بیرونی قرار دارد و مادهٔ خاکستری درون آن است.»
نویسندگان مطالعهٔ جدید میگویند: «چند سال نخست زندگی با تقویت و حذف رقابتی سیناپسها (اتصالاتی که نورونها در آنها بههم میپیوندند) و رشد سریع حجم مادهٔ خاکستری و سفید همراه است.»
«این دوره همچنین با آغاز بلوغ مطابقت دارد؛ بلوغ در دختران بین ۸ تا ۱۳ سال و در پسران بین ۹ تا ۱۴ سال شروع میشود و نشانهٔ تغییرات عمده در بیان هورمونها و تحولات قابلتوجه نورولوژیکی است،» این پژوهشگران افزودند.
گزارش همچنین نشان داد که ورود به دورهٔ نوجوانی خطر «بالا رفتن» اختلالات روانی، شناختی و رفتاری را به دلیل تغییرات هورمونی و «تغییرات عصبزیستشناسی» به همراه دارد.
نوجوانی – ۹ تا ۳۲ سالگی
قبلاً پذیرفته شده بود که نوجوانی با بلوغ آغاز میشود و پیش از سن ۲۰ سالگی پایان مییابد. اما این مطالعه نشان داد که اگرچه نوجوانی حتماً با بلوغ شروع میشود، نقطهٔ پایان آن واضح نیست.
پژوهشگران دریافتند: «انتقال به بزرگسالی تحت تأثیر عوامل فرهنگی، تاریخی و اجتماعی است و بهجای یک تغییر صرفاً زیستشناسی، وابسته به بستر فرهنگی است.»
آنها افزودند: «نتایج ما نشان میدهد که در کشورهای غربی (مانند بریتانیا و ایالات متحده)، توسعهٔ توپولوژیک نوجوانی تا حدود ۳۲ سالگی ادامه مییابد، قبل از اینکه شبکههای مغزی مسیر جدیدی از توسعهٔ توپولوژیک را آغاز کنند.»
مطالعه نشان داد که تا ۳۲ سالگی در کشورهای غربی، مغز با «بزرگترین تغییرات جهتدار و تغییر قابلتوجهی در مسیر» نسبت به سایر نقاط عطف زندگی مواجه میشود، چرا که در این دوره صلابت و حجم مادهٔ سفید مغز بهسرعت در حال افزایش است.
نویسندگان دلایلی برای این پدیده در کشورهای غربی ارائه ندادند و بهطور مفصل در مورد ادامهٔ نوجوانی در سایر مناطق جهان بحث نکردند.
بزرگسالی – ۳۲ تا ۶۶ سالگی
مطالعه نشان داد که در حالی که رشد مغز در دو فاز نخست زندگی بهسرعت تسریع میشود، در بزرگسالی – طولانیترین فاز – تا دههٔ ۶۰ هیچ نقطهٔ عطفی بزرگ وجود ندارد، زیرا توسعهٔ مغز بهتدریج آهستهتر میشود.
این دورهٔ ثبات شبکهای همچنین با «ثابتسازی» هوش و شخصیت همزمان است، این پژوهشگران دریافتند.
پیری نوین – ۶۶ تا ۸۳ سالگی
اگرچه در این فاز مغز علایم ناگهانی کاهش عملکرد نشان نمیدهد، الگوهای اتصال مغزی به دلیل کاهش صلابت مادهٔ سفید تغییر میکند.
مغز اکنون بهصورت مستقلتری در نواحی جداگانه کار میکند و هماهنگی بهعنوان یک کل واحد کاهش مییابد.
دههٔ ۶۰ سالگی نقطهٔ عطفی مهم در سلامت و شناخت را نشان میدهد؛ ابتلا به زوال عقل و فشار خون بالا در بسیاری از افراد، هر دو میتوانند سرعت پیری مغز را افزایش دهند.
پیری پیشرفته – از ۸۳ سالگی به بعد
اگرچه بهدلیل کم بودن نمونهها، دادههای کمتری دربارهٔ این دوران از پیشرفت مغز نسبت به فازهای دیگر موجود است، نتایج مطالعه نشاندهندهٔ روند نزولی در ارتباطات مغزی است، نویسندگان گفتند.
آنها افزودند: «در نتیجه، این میتواند نشاندهندهٔ تضعیف واقعی رابطهٔ بین سن و توپولوژی ساختاری مغز در دورهٔ پایانی زندگی باشد.»
چرا این مهم است؟
پژوهش جدید دربارهٔ دورهٔ نوجوانی مهمترین یافتهٔ گزارش است.
طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی، دورهٔ نوجوانی از ۱۰ تا ۱۹ سالگی است. در سال ۲۰۱۸، گزارشی در مجله پزشکی لانست نشان داد که نوجوانی در دههٔ ۲۰ سالگی به پایان میرسد.
اما دانکن استل، استاد نورواِفورماتیک در دانشگاه کمبریج انگلستان و یکی از مؤلفین این مطالعه، به روزنامه ایندپندنت گفت که این گزارش جدید به ما کمک میکند تا بهتر نقاط ضعف مغز را درک کنیم.
او گفت: «اگر بهعقب نگاه کنیم، بسیاری از ما احساس میکنیم زندگیمان با مراحل مختلفی شناخته میشود. معلوم شد که مغزها نیز از این دورانها عبور میکنند.»